دیسکوپاتی و عملکرد دستگاه ریکاوری بر آن

تاثیر دستگاه ریکاوری کمر و زانو بر شدت علائم و نشانه‌های بیماران دچار دیسکوپاتی: راهی جدید پیش روی بیماران دچار دیسکوپاتی بدون مصرف دارو

مقدمه:

درد پشت کمر، یکی از شایع‌ترین دردهای عضلانی اسکلتی است که بیماران دچار دیسکوپاتی را به جست و جوی مراقبتی وا می‌دارد (زو، 2020). براساس آخرین شواهد، این مشکل پنجمین علت مراجعه بیماران به مطب‌های پزشکان در ایالات متحده می‌باشد. بسیاری از افراد در طول زندگی خود به درجاتی درد پشت کمر را تجربه می‌کنند، شیوع بروز آن در طول زندگی 49 تا 90% برآورد شده است که در طول زمان این درد افزایش می‌یابد (ادوارد، 2018، کلمپ، 2017). علت اولیه ناتوانی و از دست دادن سال های کارآمدی افراد درد پشت کمر معرفی شده است (بویسون، 2018). حدود 3/2 از بیماران، در طول عمر خود به درجاتی دچار درد پشت کمر غیراختصاصی می‌شوند (اینانی،2013). این اختلال می تواند ناشی از تروما نیز رخ دهد (فیانی، 2020). برای سال‌ها، دیسکوپاتی علت اول، غیبت از کار و همچنین علت اول بازتوانی پزشکی بود (چنتو، 2017). در سال‌های اخیر بیماری‌های عضلانی اسکلتی، علت دوم بازنشستگی زودرس بعد از بیماری‌های روانی از محل کار بوده است. از طرفی این درد مزمن می تواند بر کیفیت زندگی بیماران تاثیرگذار باشد (آلمانو، 2019)

از آنجا که دردپشت کمر می‌تواند سبب اختلال در انجام فعالیت‌های روزمره زندگی مانند کار کردن ‌شود (اینانی،2019) انجام مداخلات درمانی و مراقبتی جهت کاهش شدت نشانه‌ها ضروری است. همه بیماران به درمان‌های پزشکی پاسخ نمی‌دهند، بنابراین استفاده از درمان‌های کمکی ضروری است (آلمانو، 2019). جهت تخفیف درد و علائم بیماران با اختلالات عضلانی اسکلتی که منجر به درد پشت کمر می‌شود مانند دیسکوپاتی، کارآزمایی‌های بالینی متنوعی به کار گرفته شده است که از جمله آن‌ها، به‌کار گیری واقعیت مجازی در آموزش تمرینات حرکتی است که توانسته است به شکل معناداری سبب کاهش درد، بهبود عملکرد حسی حرکتی، بهبود عملکرد شناختی و کیفیت زندگی شود (آلمانو، 2019). زو و همکاران (2020) و ویلاند (2017) نیز تاثیر یوگا را بر درد و ناتوانی کوتاه مدت تا میان مدت (سه تا شش ماه) بیماران دچار دیسکوپاتی مفید و موثر معرفی کرده اند (زو، 2020 و ویلاند، 2017). استفاده از ورزش‌های فیزیکی، در بیماران با درمان تحت جراحی و با درمان محافظه کارانه روشی موثر است اما رادزیسکی (2018 ) در پژوهش خود گزارش می‌کند در پیگیری بیماران مبتلا به دیسکوپاتی با و بدون درمان جراحی بعد از 3 سال پیگیری بیماران، میزان ورزش‌ها به یک تا دو ساعت در هفته می‌رسد. در بیماران تحت جراحی 21.5% و در بیماران با درمان محافظه کارانه 16.8% ورزش-های خود طبق دستورانجام می‌دادند بنابراین دربیشتر بیماران میزان پیگیری و تبعیت بعد ازترخیص به مرور زمان کاهش می‌یابد. همچنین میزان انجام ورزش های فیزیکی در سالمندان کمتر از جوانان و میان سالان است(رادزیسکی، 2018). نتایج این پژوهش ها نشان می دهد انجام منظم و مستمر ورزش ها برای بیماران دچار دیسکوپاتی ضروری است و عدم پیگیری و انجام نا منظم ورزش ها می تواند اثرات درمان را چه محافظه کارانه و چه جراحی کم کند، (دادنزیسکی، 2013)، بنابراین نیاز به انجام مداخله ای که ورزش مناسب و استاندارد را زیر نظر متخصص برای بیمار انجام دهد، ضروری است.

یکی دیگر از مداخلاتی که می توان در این زمینه استفاده کرد بهره گیری از درمان‌ کمکی نوین به نام "دستگاه ریکاوری کمر و زانو (کمرآسا)" با نام تجاری(LKRD2000) است که در ایران طراحی، ساخته، توسعه یافته و ثبت اختراع شده است. این دستگاه شامل دو بخش اصلی الکترونیکی و مکانیکی می‌باشد. بخش مکانیک عملکرد کشش را بعهده دارد و بخش الکترونیک مدیریت و برنامه‌ریزی انواع کشش را عهده دار می‌باشد . این محصول برای استفاده اقشار مختلف از نظر سن ، جنس، قد ، وزن هیچ گونه محدودیتی ندارد.

روش کار:

این پژوهش یک مطالعه کارآزمایی بالینی دو گروهی بوده که تاثیر استفاده از دستگاه بهبودی کمر زانو در بیماران دچاردیسکوپاتی نواحی کمری و ساکرال گراید 1 و 2 و 3 بر شدت علائم و نشانه های این بیماران مورد سنجش قرارگرفت. مداخله مورد نظر به‌کارگیری دستگاه کشش " کمرآسا " است. جامعه پژوهش شامل کلیه بیماران دچار دیسکوپاتی ناحیه کمر و ساکروم گراید 1 و 2 و 3 و نمونه های پژوهش بیماران دیسکوپاتی بوده که مشمول معیارهای ورود به مطالعه می‌شوند. محیط پژوهش شامل درمانگاه‌های ارتوپدی بیمارستان‌های سینا و امام دانشگاه علوم پزشکی تهران وکلینیک سلامت و تندرستی است که درمان با دستگاه کشش کمرآسا در آن-جا انجام می‌شود.

معیارهای ورود

• سن بین 18 تا 60 سال
• تشخیص دیسکوپاتی کمری و ساکرال گراید 1 و 2 و 3 به تشخیص پزشک معالج
• داشتن تمایل به استفاده از دستگاه بهبودی کمر و زانو در کنار سایر درمان‌های تجویزی پزشک
• نداشتن بیماری دیگر یا ناهنجاری در ناحیه ستون فقرات

معیارهای خروج

• بدتر شدن بیماری و پیشرفت به دیسکوپاتی گراید 4
• پیدایش هرگونه عارضه احتمالی ناشی از استفاده از دستگاه
• عدم تمایل به ادامه مشارکت در پژوهش

جهت انجام پژوهش بعد از تصویب طرح، کد اخلاق و مجوزهای نمونه‌گیری پژوهشگر با مراجعه به محیط‌های پژوهش و با درنظرگرفتن معیارهای ورود و خروج و بعد از توضیح اهداف پژوهش برای بیماران اقدام به نمونه گیری کرد. مداخله موردنظر به‌کارگیری دستگاه ریکاوری کمر و زانو (کمرآسا) است تخصیص تصادفی نمونه‌ها با درنظرگرفتن معیارهای ورود و از طریق قرعه کشی از بین مراجعه کنندگان به محیط های پژوهش (درمانگاه‌های بیمارستان‌های سینا و امام) بود. تخصیص تصادفی نمونه‌ها، به این شکل بود که بعد از انجام قرعه کشی، افراد گروه کنترل مراقبت معمول را دریافت کرده و گروه آزمون جهت دریافت مداخله به مرکز مجهز به دستگاه کمرآسا ارجاع داده می‌شوند. گروه کنترل، درمان دارویی و مراقبتی معمول را دریافت کرده، این مراقبت شامل آموزش ورزش‌های روزانه، احتیاطات جهت پیشگیری از عود و اقداماتی در جهت تسکین درد است مانند استعمال کمپرس گرم، دوش آب گرم، پرهیز از پله و اجتناب از پیمودن مسافت طولانی است و گروه آزمون علاوه بر درمان و مراقبت روتین، مداخله مورد نظر را دریافت می‌کنند. روش انجام مداخله بدین ترتیب است که فرد به آرامي روي دستگاه درحالت صندلی قرار می‌گیرد و پس از تنظیمات اولیه چون طول قد نشسته و سایر موارد قابل کنترل، از حالت صندلی به آرامی تبدیل به تخت شده و پس از فیکس کردن بالا تنه و پایین تنه، برنامه مختلف ریکاوری که شامل انواع کشش می باشد اجرا گردید. کشش‌های وارد شده به ستون مهره‌ها به لحاظ نوع طراحی و درجه آزادی زاویه کشش آسیب را حتی برای افراد پرخطر به حداقل کاهش می‌دهد. تعداد جلسات انجام مداخله سه بار در هفته حداکثر بین 30 تا 35 جلسه می‌باشد که این تعداد جلسات بسته به تفاوت‌ها و ساختارهای فردی اعم از سبک زندگی، وضعیت ذهنی و روانی، فیزیکی و استرس متغیر می باشد. انجام مداخله توسط تکنسین آموزش دیده صورت گرفت.

در گروه آزمون، در ابتدای مطالعه و قبل از انجام مداخله بعد از اخذ رضایت آگاهانه و توضیح اهداف پژوهش، فرم اطلاعات دموگرافیک و مقیاس دیداری بررسی شدت درد و میزان راحتی و ابزار بررسی فعالیت های روزمره زندگی katz-ADL تکمیل شده و سپس در پایان جلسات مجددا مقیاس شدت و راحتی تکمیل گردید. در گروه کنترل، فرم اطلاعات دموگرافیک و مقیاس دیداری شدت درد و راحتی و ابزار بررسی فعالیت های روزمره زندگی katz-ADL در ابتدای مطالعه و همچنین انتهای مطالعه تکمیل شد.

حجم نمونه

حجم نمونه براساس نموگرام آلتمن، توان آزمون 0.8 و انحراف از معیار مقاله مشابه خان زاده و همکاران که اثر ماساژ بر درد کمر ناشی از فتق دیسک کمری در سال 1391 انجام شده بود (رضاخز، 1391)، 35 نفر و با در نظرگرفتن ریزش نمونه، تعداد نمونه ها 37 نفر در هر گروه کنترل و آزمون تعیین شد.

یافته‌ها:

یافته‌ها نشان داد نمونه‌های پژوهش شامل(%44)44 نفر زن و (%56)56 نفر مرد بودند. میانگین سنی آنها 13.19 ± 50.04 در بازه (74-21) سال بود. (%18)18 نفر مجرد، (%73)73 نفر متاهل و (%9)9 نفر مطلقه بودند. (%19)19 نفر تحصیلات دبیرستان، (%35)35 نفر دیپلم، (%34)34 نفر لیسانس و (%12)12 نفر ارشد داشتند. (%13)13 منشی،(%4)4 بیکار، (%31)31 خانه دار، (%37)37 آزاد، (%15)15 نفر بازنشسته بودند. (%4)4 وضعیت اقتصادی بد، (%70)70 نفر متوسط و (%26)26 نفر خوب بودند. 2 نفر دیسکوپاتی درجه1، (%63)63 نفر دیسکوپاتی درجه 2 و (%35)35 نفر دیسکوپاتی درجه 3 داشتند که (%63)63 نفر مسکن مصرف می کردند (جدول1).

میانگین نمره درد قبل از مداخله در گروه مداخله 0.43± 9.820 و در گروه کنترل 1.08± 9.18 می باشد که نتایج نشان می دهد میانگین نمره درد در دو گروه با یکدیگر اختلاف معنادار آماری دارد(0.0001=p).

میانگین نمره درد بعد از مداخله در گروه مداخله 1.17± 3.42و در گروه کنترل 1.06± 8.36 می باشد که نتایج نشان می دهد میانگین نمره درد بعد از مداخله در دو گروه با یکدیگر اختلاف معنادار آماری دارد(0.0001=p). نتایج نشان می دهد تغییرات میانگین نمره درد در گروه مداخله از 0.43± 9.820 به 1.17± 3.42 کاهش یافته و معناداراست(0.0001=P). همچنین در گروه کنترل میانگین نمره درد از 1.08± 9.18 به 1.06± 8.36 کاهش یافته و معنادار است(0.0001=P). میانگین کاهش نمره درد در گروه مداخله 1.27 ± 6.4 و میانگین کاهش نمره درد در گروه کنترل1.40± 0.82 واحد است (جدول2). برای بررسی بیشتر آزمون آنالیز کوواریانس انجام شد نتایج بیانگر آن است که با کنترل اثر مخدوش کنندگی نمره درد قبل از مداخله و درجه دیسکوپاتی و مصرف مسکن، نمره درد بعد از مداخله در گروه مداخله0.171 ± 3.374 و در گروه کنترل 0.171 ± 8.406 است و اختلاف میانگین دو گروه معنادار می باشد(0.0001=P).

میانگین شدت راحتی قبل از مداخله در گروه مداخله 1.16± 6.78 و در گروه کنترل 1.14± 6.48 می باشد که نتایج نشان می دهد میانگین شدت راحتی در دو گروه با یکدیگر اختلاف معنادار آماری ندارد(0.171=p). میانگین شدت راحتی بعد از مداخله در گروه مداخله 0.6± 9.58 و در گروه کنترل 1.28± 6.12 می باشد که نتایج نشان می دهد میانگین شدت راحتی بعد از مداخله در دو گروه با یکدیگر اختلاف معنادار آماری دارد(0.0001=p). نتایج نشان می دهد تغییرات میانگین شدت راحتی در گروه مداخله از 1.16± 6.78 به 0.6± 9.58 افزایش یافته و معناداراست(0.0001=P). همچنین در گروه کنترل میانگین شدت راحتی از 1.14± 6.48 به 1.28± 6.12 کاهش یافته و معنادار است(0.016=P). میانگین افزایش شدت راحتی در گروه مداخله 1.19 ± 2.8 و میانگین کاهش شدت راحتی در گروه کنترل1.005± 0.36 واحد است (جدول3).

نتایج بیانگر آن است که با کنترل اثر مخدوش کنندگی درجه دیسکوپاتی و مصرف مسکن، نمره شدت راحتی بعد از مداخله، در گروه مداخله0.149± 9.598 و در گروه کنترل 0.149 ± 6.102 است و اختلاف میانگین دو گروه معنادار می باشد(0.0001=P). نمودار1.

در مورد توانایی انجام فعالیت‌های روزمره زندگی که خود شامل حمام کردن، نظافت، لباس پوشیدن، راه رفتن و تحرک است، آزمون کای اسکوئر نشان داد که مداخله مورد نظر در حوزه‌های راه رفتن ( (chi-square=46.651, p-value=0.0001) ) و تحرک (chi-square=32.571, p-value=0.0001) سبب اختلاف آماری معنادار بین دو گروه کنترل و آزمون ایجاد کرده است اما در حوزه‌های حمام کردن، نظافت و لباس پوشیدن، کنترل دفع ادرار و مدفوع، آزمون دقیق فیشر نشان داد این تفاوت معنادار نبوده است (p>0.05).

بحث:

این پژوهش با هدف تعیین تاثیر دستگاه ریکاوری کمر زانو بر شدت درد میزان راحتی و توانایی انجام فعالیت های روزمره زندگی انجام شده است. نتایج یافته‌های پژوهش نشان داد مداخله مورد نظر توانسته است شدت درد را به شکل قابل توجهی در مقایسه با گروه کنترل و در مقایسه با قبل از انجام مداخله کاهش دهد. در بررسی مرور متون مرتبط راجفور و همکاران (2022) نیز در پژوهش خود تاثیر استفاده از نیدل خشک dry needling را در کنار انجام برنامه ورزشی در کاهش درد بیماران دچار دیسکوپاتی را موثر معرفی کردند. اگر چه این مداخله توانسته است به شکل معناداری درد را در این بیماران کاهش دهد اما روشی تهاجمی بوده و می تواند عوارض خود را داشته باشد. آلمانو (2019) نیز بر تاثیر واقعیت مجازی (VR) بر شدت درد کمر مزمن بیماران دچار دیسکوپاتی تاکید دارد. این مداخله وجود تخصص، تجهیزات و پشتوانه اجرایی لازم را می‌طلبد.

ادوارد و همکاران (2018) در پژوهش خود اظهار می‌کنند درد کمر ناش از دیسکوپاتی به مرور زمان افزایش می‌یابد و بر ضرورت انجام پژوهش‌های آتی که بتواند این درد را به شکل قابل توجهی بهبود ببخشد تاکید می‌کنند. زو و همکاران (2020)، در مطالعه سیستماتیک رویو و متا آنالیز خود تاثیر یوگا را بر بهبود درد و ناتوانی کوتاه مدت تا میان مدت بیماران دچار دیسکوپاتی به اندازه سایر ورزش‌ها و کاردرمانی موثر معرفی کرده اند. ویلاند، 2017 نیز در پژوهش سیستماتیک رویو خود تاثیر یوگا را بر درد بیماران دچار دیسکوپاتی طی 3 تا 6 ماه موثر معرفی میکند اما اضافه می‌کند، پژوهش‌های مورد بررسی حداقل Effect size بالینی لازم را دارا نمی‌باشد (ویلاند، 2017). در پژوهش حاضر ممارست در اتمام کلیه جلسات با دستگاه ریکاوری کمر زانو، می-تواند علاوه بر تاثیر کوتاه مدت تا میان مدت، تاثیرات طولانی مدت بر شدت نشانه‌های این بیماران از جمله درد آن‌ها داشته باشد.

در ارتباط با متغیر شدت راحتی، یافته‌های پژوهش نشان داد دستگاه ریکاوری کمر زانو توانسته است سبب افزایش راحتی معنادار در گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل و همچنین قبل و بعد از مداخله در گروه آزمون گردد. افزایش شدت راحتی و کاهش درد می‌تواند منجر به کاهش تعداد روزهای غیبت از کار و مصرف داروهای مسکن که خود عوارض جانبی خاص خود را دارد، شود (چنوت، 2017). بنابراین بهره برداری از دستگاه ریکاوری کمر زانو در کنار درمان روتین و ورزش‌ها بعنوان یک درمان غیرتهاجمی می تواند تاثیر قابل توجهی بر زندگی شغلی و روزمره بیماران دچار دیسکوپاتی درجه1 ،2 و 3 داشته باشد.

در ارتباط با توانایی انجام فعالیت های روزمره زندگی، یافته‌های پژوهش نشان داد به‌کار گیری دستگاه ریکاوری کمر- زانو سبب بهبود فعالیت‌های روزمره زندگی در حوزه‌های راه رفتن و جابه جا شدن شده است اما در حوزه‌های حمام، نظافت شخصی، کنترل ادرار و مدفوع و توالت تفاوت معناداری بین دو گروه ایجاد نشده است. آلمانو (2019) نیز در پژوهش خود نشان داد مداخله واقعیت مجازی می تواند سبب بهبود عملکرد فیزیکی بیماران شود. اگرچه اثر مداخله واقعیت مجازی معنادار و همگام با پیشرفت تکنولوژی روز است اما نیاز به تجهیزات و نیروی انسانی متخصص دارد که در همه مراکز درمانی و مراقبتی قابلیت اجرایی ندارد. زو و همکاران (2020) نیز، بر تاثیر یوگا در بهبود ناتوانی در انجام امور روزمره زندگی در کوتاه تا میان مدت تاکید دارند.

از نقاط قوت این پژوهش نوآوری و بکارگیری دستگاه بهبودی کمر زانو بعنوان روشی جدید در درمان کمکی مشکلات بیماران دچار دیسکوپاتی درجه1،2 و 3 است. از محدودیت‌های این پژوهش عدم پیگیری بیماران در طولانی مدت و بررسی متغیرهایی که نیاز به زمان بیشتر دارند مانند کیفیت زندگی می‌باشد. پیشنهاد می شود در پژوهش‌های آتی در مدت زمان بیشتری (سه الی شش ماه بعد) بیماران پیگیری شوند.

منابع:

Alemanno, F, Houdayer, E, Emedoli, D, Locatelli, M, Mortini, P, Mandelli, C, Raggi, A. and Iannaccone, S., 2019. Efficacy of virtual reality to reduce chronic low back pain: Proof-of-concept of a non-pharmacological approach on pain, quality of life, neuropsychological and functional outcome. PloS one, 14(5), p.e0216858.

Boisson, M., Lefèvre-Colau, M.M., Rannou, F. and Nguyen, C., 2018. Active discopathy: a clinical reality. RMD open, 4(1), p.e000660.

Coulombe, B. J., Games, K. E., Neil, E. R., & Eberman, L. E. (2017). Core stability exercise versus general exercise for chronic low back pain. Journal of athletic training, 52(1), 71-72.

Dehghani M, Hakimi H, Mousazadeh S, Zeynali J, Samimian S. The Relationship between Pain and Anxiety throughout dressing among burn patients. Journal of Holistic Nursing And Midwifery. 2014;24(4):30-7.

Dzierżanowski, M., Dzierżanowski, M., Maćkowiak, P., Słomko, W., Radzimińska, A., Kaźmierczak, U., Strojek, K., Srokowski, G. and Żukow, W., 2013. The influence of active exercise in low positions on the functional condition of the lumbar-sacral segment in patients with discopathy. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 22(3), pp.421-430.

Edwards, J., Hayden, J., Asbridge, M. and Magee, K., 2018. The prevalence of low back pain in the emergency department: a descriptive study set in the Charles V. Keating Emergency and Trauma Centre, Halifax, Nova Scotia, Canada. BMC musculoskeletal disorders, 19(1), pp.1-10.

Edemekong PF, Bomgaars DL, Levy SB. Activities of daily living (ADLs). 2017.

Fiani B, Jarrah R, Wong A, et al. (August 16, 2020) Repetitive Traumatic Discopathy in the Modern-Era Tennis Player. Cureus 12(8): e9783. DOI 10.7759/cureus.9783.

Hinkle JL, Cheever KH. Brunner and Suddarth's textbook of medical-surgical nursing: Wolters kluwer india Pvt Ltd; 2018.

Inani, S.B. and Selkar, S.P., 2013. Effect of core stabilization exercises versus conventional exercises on pain and functional status in patients with non-specific low back pain: a randomized clinical trial. Journal of back and musculoskeletal rehabilitation, 26(1), pp.37-43.

Khanzadeh, R. Hashemi, AA. Omidi F. Zandi M. Khodabakhshi M. The Effect of Combined Therapeutic Protocol (Therapeutic Exercises and Massage) on the Pain and Physical Performance in Men with Chronic Low Back Pain due to Lumbar Disc Herniation. Evidence base care. 2013;2(2): 28-35.

Rajfur, J., Rajfur, K., Kosowski, Ł., Walewicz, K., Dymarek, R., Ptaszkowski, K. and Taradaj, J., 2022. The effectiveness of dry needling in patients with chronic low back pain: a prospective, randomized, single-blinded study. Scientific reports, 12(1), pp.1-11.

Radziszewski, K.R., 2007. Physical exercise in treatment of patients with lumbar discopathy. Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja, 9(1), pp.98-106.

Wieland, L. S., Skoetz, N., Pilkington, K., Vempati, R., D'Adamo, C. R., & Berman, B. M. (2017). Yoga treatment for chronic non‐specific low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, (1).

Zhu, F., Zhang, M., Wang, D., Hong, Q., Zeng, C., & Chen, W. (2020). Yoga compared to non-exercise or physical therapy exercise on pain, disability, and quality of life for patients with chronic low back pain: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PloS one, 15(9), e0238544.